Talimat: Aşağıdaki maddeleri makalenin türüne ve yöntemine uygun olarak kontrol et. Uygulanabilir olmayan maddeleri zorla değerlendirmeye dahil etme. Her maddeyi Uygun / Kısmen Uygun / Sorunlu / Uygulanamaz şeklinde değerlendir. Nihai hakem raporunda bütün maddeleri listeleme; yalnızca önemli bulguları raporla.

1. Başlık ve Özet

☐ Başlık araştırmanın içeriğini doğru yansıtıyor mu?
☐ Başlık gereksiz derecede uzun veya iddialı mı?
☐ Araştırma tasarımının izin vermediği nedensel ifadeler kullanılmış mı?
☐ Özet araştırmanın amacını açıkça belirtiyor mu?
☐ Örneklem ve yöntem belirtilmiş mi?
☐ Temel analiz yöntemi belirtilmiş mi?
☐ Temel bulgular sayısal sonuçlarla desteklenmiş mi?
☐ Sonuç, elde edilen bulgularla uyumlu mu?
☐ Özetteki bilgiler ana metinle tutarlı mı?
☐ Anahtar kelimeler çalışmayı yeterince temsil ediyor mu?

2. Giriş ve Araştırma Problemi

☐ Araştırma problemi açık biçimde tanımlanmış mı?
☐ Problemin bilimsel önemi gerekçelendirilmiş mi?
☐ Konuya ilişkin mevcut bilgi yeterince açıklanmış mı?
☐ Literatürdeki eksiklik veya araştırma boşluğu gösterilmiş mi?
☐ Araştırma boşluğu kaynaklarla desteklenmiş mi?
☐ Çalışmanın neden gerekli olduğu anlaşılabiliyor mu?
☐ Araştırmanın özgün yönü açık mı?
☐ Araştırmanın amacı açık ve ölçülebilir biçimde ifade edilmiş mi?

3. Literatür ve Teorik Çerçeve

☐ Literatür araştırma problemiyle doğrudan ilişkili mi?
☐ Güncel ve temel çalışmalar birlikte kullanılmış mı?
☐ Literatür yalnızca özetlenmek yerine sentezlenmiş mi?
☐ Çelişkili araştırma sonuçlarına yer verilmiş mi?
☐ Temel kavramlar doğru tanımlanmış mı?
☐ Kavramlar makale boyunca tutarlı kullanılmış mı?
☐ Kullanılan teori araştırma problemine uygun mu?
☐ Teori yalnızca isim olarak kullanılmak yerine modele uygulanmış mı?
☐ Değişkenler arasındaki ilişkiler teorik olarak açıklanmış mı?
☐ Çalışmanın teorik katkısı mevcut literatürden ayrıştırılabiliyor mu?

4. Araştırma Soruları ve Hipotezler

☐ Araştırma soruları açık mı?
☐ Hipotezler açık ve test edilebilir mi?
☐ Her hipotezin teorik gerekçesi var mı?
☐ Hipotezler kullanılan değişkenlerle uyumlu mu?
☐ Her hipotez uygun istatistiksel analizle test edilmiş mi?
☐ Araştırma sorularının tamamı bulgularda cevaplanmış mı?
☐ Hipotezlerin tamamı tartışmada ele alınmış mı?

Kontrol zinciri: Hipotez → Teorik Gerekçe → Analiz → Bulgular → Tartışma → Sonuç

Zincirde kopukluk bulunan hipotezleri işaretle.

5. Araştırma Yöntemi

☐ Araştırma deseni açıkça belirtilmiş mi?
☐ Seçilen tasarım araştırma sorusuna uygun mu?
☐ Evren doğru tanımlanmış mı?
☐ Örnekleme yöntemi açıklanmış mı?
☐ Örneklem büyüklüğü yeterli mi?
☐ Örneklem büyüklüğü gerekçelendirilmiş mi?
☐ Gerekiyorsa güç analizi yapılmış mı?
☐ Dahil etme ve dışlama kriterleri açıklanmış mı?
☐ Veri toplama tarihleri verilmiş mi?
☐ Veri toplama süreci tekrarlanabilir düzeyde açıklanmış mı?
☐ Etik izin ve bilgilendirilmiş onam gerektiğinde raporlanmış mı?

6. Ölçüm Araçları

☐ Kullanılan ölçek veya ölçüm araçlarının kaynakları verilmiş mi?
☐ Ölçeklerin boyutları ve madde sayıları açıklanmış mı?
☐ Puanlama yöntemi belirtilmiş mi?
☐ Geçerlik kanıtları yeterli mi?
☐ Güvenirlik sonuçları mevcut örneklem için raporlanmış mı?
☐ Ölçek uyarlaması yapılmışsa süreç açıklanmış mı?
☐ Değişkenlerin operasyonel tanımları açık mı?
☐ Ölçüm araçları araştırmanın hedef kitlesine uygun mu?

7. İstatistiksel Analiz

☐ Analiz yöntemi araştırma sorusuna uygun mu?
☐ Değişkenlerin ölçüm düzeyleri dikkate alınmış mı?
☐ Eksik veriler değerlendirilmiş mi?
☐ Aykırı değerler incelenmiş mi?
☐ İlgili analizlerin varsayımları kontrol edilmiş mi?
☐ Kullanılan istatistiksel testler doğru mu?
☐ Etki büyüklükleri gerektiğinde raporlanmış mı?
☐ Güven aralıkları gerektiğinde verilmiş mi?
☐ Çoklu testlerden kaynaklanan hata riski dikkate alınmış mı?
☐ İstatistiksel anlamlılık bilimsel önemle karıştırılmış mı?
☐ Analiz sonuçları doğru yorumlanmış mı?

8. Bulgular

☐ Bulgular araştırmanın amacıyla uyumlu mu?
☐ Bütün araştırma soruları cevaplanmış mı?
☐ Bütün hipotezlerin sonuçları verilmiş mi?
☐ Metin ile tablolar tutarlı mı?
☐ Tablo toplamları doğru mu?
☐ Yüzdeler doğru mu?
☐ Örneklem büyüklükleri bölümler arasında tutarlı mı?
☐ Test istatistikleri ve p değerleri uyumlu mu?
☐ Bulgular gereksiz biçimde tekrarlanıyor mu?
☐ Anlamlı olmayan sonuçlar da uygun biçimde raporlanmış mı?
☐ Bulgular bölümüne tartışma veya yorum karıştırılmış mı?

9. Tartışma

☐ Temel bulgular açık biçimde ele alınmış mı?
☐ Tartışma yalnızca bulguların tekrarı mı?
☐ Bulgular önceki araştırmalarla karşılaştırılmış mı?
☐ Benzer sonuçlar açıklanmış mı?
☐ Farklı veya çelişkili sonuçlar açıklanmaya çalışılmış mı?
☐ Beklenmeyen bulgular tartışılmış mı?
☐ Bulgular teorik çerçeveyle yeniden ilişkilendirilmiş mi?
☐ Alternatif açıklamalar değerlendirilmiş mi?
☐ Bulguların ötesine geçen iddialar var mı?
☐ Kesitsel veya gözlemsel verilerden uygunsuz nedensel çıkarımlar yapılmış mı?

10. Sonuç ve Katkı

☐ Sonuç bölümü araştırma amacıyla uyumlu mu?
☐ Sonuçlar doğrudan bulgulardan türetilmiş mi?
☐ Bulgularda bulunmayan yeni iddialar eklenmiş mi?
☐ Teorik katkı açık mı?
☐ Uygulama/pratik katkı açık mı?
☐ Katkı iddiaları gerçekçi mi?
☐ Sonuçlarda aşırı genelleme yapılmış mı?
☐ Gelecek araştırma önerileri çalışmanın sonuçlarıyla ilişkili mi?

11. Sınırlılıklar

☐ Temel sınırlılıklar belirtilmiş mi?
☐ Araştırma tasarımından kaynaklanan sınırlılıklar kabul edilmiş mi?
☐ Örnekleme ilişkin sınırlılıklar belirtilmiş mi?
☐ Ölçüm sınırlılıkları tartışılmış mı?
☐ Genellenebilirlik sınırları doğru ifade edilmiş mi?
☐ Sınırlılıklar yalnızca biçimsel olarak değil, bulguların yorumlanmasıyla ilişkilendirilmiş mi?

12. Kaynaklar

☐ Metin içi atıflar kaynakçada bulunuyor mu?
☐ Kaynakçadaki çalışmalar metinde kullanılmış mı?
☐ Temel teorilerin özgün kaynakları kullanılmış mı?
☐ Literatür yeterince güncel mi?
☐ Kritik iddialar bilimsel kaynaklarla desteklenmiş mi?
☐ Kaynak bilgilerinde bariz bibliyografik tutarsızlıklar var mı?
☐ DOI ve diğer bibliyografik bilgiler gerektiğinde doğrulanabilir mi?
☐ Şüpheli veya geri çekilmiş yayın bulunma ihtimali var mı?

13. Etik ve Araştırma Bütünlüğü

☐ Etik kurul onayı gerektiğinde mevcut mu?
☐ Bilgilendirilmiş onam gerektiğinde belirtilmiş mi?
☐ Finansman kaynağı açıklanmış mı?
☐ Çıkar çatışması beyan edilmiş mi?
☐ Veri kullanılabilirliği açıklanmış mı?
☐ Yazar katkıları belirtilmiş mi?
☐ Etik açıdan editörün ayrıca incelemesi gereken bir durum var mı?

14. Bilimsel Yazım ve Sunum

☐ Makalenin organizasyonu mantıklı mı?
☐ Terminoloji tutarlı mı?
☐ Gereksiz tekrarlar var mı?
☐ Tablo ve şekiller anlaşılır mı?
☐ Tablo ve şekiller metinde doğru referanslanmış mı?
☐ Kısaltmalar ilk kullanımda açıklanmış mı?
☐ Akademik dil yeterli mi?
☐ Okunabilirliği ciddi biçimde etkileyen dil sorunları var mı?

Agent’ın Nihai Kontrolü

Raporu oluşturmadan önce kendine şu beş soruyu sor:

1. Geçerlilik: Çalışmanın yöntemi ulaşılan sonuçları destekliyor mu?

2. Tutarlılık: Amaç, teori, yöntem, bulgular ve sonuç birbirleriyle uyumlu mu?

3. Özgünlük: Çalışmanın literatüre gerçek bir katkısı var mı?

4. Şeffaflık: Başka bir araştırmacının çalışmayı değerlendirmesine yetecek bilgi verilmiş mi?

5. Düzeltilebilirlik: Belirlediğim sorunlar revizyonla giderilebilir mi, yoksa çalışmanın temel tasarımını mı etkiliyor?

Karar Matrisi

Accept: Bilimsel açıdan önemli sorun bulunmuyor.

Minor Revision: Temel bilimsel yapı sağlam; sınırlı düzeltmeler gerekiyor.

Major Revision: Çalışmanın potansiyeli var ancak teori, yöntem, analiz veya yorum açısından önemli ve giderilebilir sorunlar bulunuyor.

Reject: Temel tasarım, veri, analiz veya bilimsel katkıya ilişkin sorunlar mevcut çalışma kapsamında güvenilir biçimde giderilemiyor.

Son Kural

Kontrol listesindeki işaret sayısına göre karar verme. 10 küçük sorun, 1 kritik metodolojik sorundan daha önemli değildir. Nihai kararın temelini sorunların sayısı değil; bilimsel geçerlilik, sonuçlara etkisi ve düzeltilebilirlik düzeyi oluşturmalıdır.