User Prompt (Kullanıcı İstemi), kullanıcının bir yapay zekâ sistemine gönderdiği soru, komut, talimat, açıklama veya veri girişidir. Büyük dil modelleri, kullanıcı istemini analiz ederek hangi görevin yerine getirilmesi gerektiğini belirler ve yanıtını bu girdiye göre oluşturur. Kullanıcı istemi, yapay zekâ ile kullanıcı arasındaki doğrudan iletişimin temel unsurudur. Kullanıcı; bilgi istemek, metin yazdırmak, belge analiz ettirmek, görsel oluşturmak, kod geliştirmek veya bir problemi çözmek için modele bir istem gönderir. Örneğin: “Yapay zekânın sağlık hizmetlerindeki kullanım alanlarını açıkla.” Bu cümle bir kullanıcı istemidir. Model, bu talebi yorumlayarak konuya ilişkin bir yanıt üretir.
Kullanıcı istemi nasıl çalışır?
Bir kullanıcı istemi gönderildiğinde süreç genel olarak şu şekilde ilerler:
- İstem tokenlara ayrılır.
- Tokenlar sayısal temsillere dönüştürülür.
- Model, istemdeki görev ve bağlamı analiz eder.
- İlgili talimatları ve kısıtlamaları belirler.
- Uygun yanıtı token token üretir.
Model, kullanıcının zihnindeki amacı doğrudan bilemez. Yalnızca istemde açıkça verilen bilgilerden ve mevcut konuşma bağlamından yararlanır. Bu nedenle kullanıcı isteminin açıklığı, alınan yanıtın kalitesini doğrudan etkileyebilir.
Kullanıcı isteminin temel bileşenleri
Etkili bir kullanıcı istemi şu unsurlardan oluşabilir:
Görev: Modelden ne yapılmasının istendiğini belirtir. Örnek: “Metni özetle.”
Bağlam: Görevin hangi koşullar altında yapılacağını açıklar. Örnek: “Bu metin sağlık yönetimi öğrencileri için hazırlanmıştır.”
Hedef kitle: Yanıtın kimler için hazırlanacağını belirtir. Örnek: “Konuyu lisans öğrencilerine yönelik açıkla.”
Kapsam: Hangi konuların ele alınacağını belirler. Örnek: “Tanım, tarihçe, kullanım alanları ve riskleri ele al.”
Kısıtlamalar: Modelin uyması gereken sınırları gösterir. Örnek: “Metin 500 kelimeyi geçmesin.”
Çıktı formatı: Yanıtın nasıl sunulacağını belirtir. Örnek: “Sonucu tablo hâlinde ver.”
Basit ve ayrıntılı kullanıcı istemi
Basit istem: “Yapay zekâyı açıkla.” Bu istem genel olduğu için modelin yanıtı da geniş ve yüzeysel olabilir.
Ayrıntılı istem: “Yapay zekâyı sağlık yönetimi lisans öğrencilerine yönelik, akademik fakat anlaşılır bir dille yaklaşık 800 kelime olarak açıkla. Tarihçesi, temel teknolojileri, kullanım alanları, avantajları ve risklerini ayrı başlıklar altında ele al.” İkinci istemde hedef kitle, uzunluk, dil, kapsam ve çıktı yapısı açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle daha kontrollü bir yanıt üretme olasılığı yüksektir.
Kullanıcı istemi türleri
Soru biçimindeki istemler: Bilgi edinmek amacıyla kullanılır. “Transformer mimarisi nedir?”
Komut biçimindeki istemler: Belirli bir görevin yapılmasını ister. “Bu paragrafı akademik dille yeniden yaz.”
Yaratıcı istemler: Hikâye, şiir, reklam metni veya görsel üretimi için kullanılır. “Geleceğin üniversitesini anlatan kısa bir hikâye yaz.”
Analiz istemleri: Bir veri, belge veya problemin değerlendirilmesini ister. “Bu tabloyu yorumla ve temel eğilimleri belirt.”
Dönüştürme istemleri: Mevcut içeriğin başka bir biçime çevrilmesini sağlar. “Bu metni sunum taslağına dönüştür.”
Çok aşamalı istemler: Birden fazla görevi belirli sırayla yerine getirmeyi ister. “Önce metni özetle, ardından temel kavramları tabloya dönüştür ve son olarak üç tartışma sorusu oluştur.”
Kullanıcı istemi ile sistem istemi arasındaki fark
| Özellik | Kullanıcı İstemi | Sistem İstemi |
| Kaynak | Kullanıcı tarafından verilir | Sistem veya uygulama tarafından tanımlanır |
| Amaç | Belirli bir görev istemek | Modelin genel davranışını düzenlemek |
| Görünürlük | Genellikle kullanıcı tarafından görülür | Çoğu zaman arka planda çalışır |
| Öncelik | Sistem talimatlarına tabidir | Daha yüksek önceliğe sahiptir |
| Örnek | “Bu metni özetle.” | “Doğru, güvenli ve açık yanıtlar ver.” |
Kullanıcı istemi, sistem istemiyle çeliştiğinde modelin öncelikle daha üst düzey sistem talimatlarına uyması gerekir.
Kullanıcı istemi ile geliştirici istemi arasındaki fark
Geliştirici istemi, bir uygulamayı geliştiren kişi veya kuruluş tarafından modele verilen kuralları içerir. Kullanıcı istemi ise son kullanıcının o anda gerçekleştirmek istediği görevi belirtir. Örneğin geliştirici talimatı, modelin her yanıtı belirli bir formatta vermesini isteyebilir. Kullanıcı ise o format içinde hangi konunun ele alınacağını belirler.
Etkili kullanıcı istemi nasıl hazırlanır?
Etkili bir kullanıcı istemi hazırlarken şu ilkelere dikkat edilmelidir:
- Görev açık biçimde yazılmalıdır.
- Belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır.
- Gerekli bağlam sağlanmalıdır.
- Hedef kitle belirtilmelidir.
- Beklenen çıktı biçimi açıklanmalıdır.
- Uzunluk ve kapsam sınırları verilmelidir.
- Çelişkili talimatlar kullanılmamalıdır.
- Gerekirse örnek gösterilmelidir.
- Eksik bilgiler için modelin nasıl davranacağı belirtilmelidir.
Örneğin: “Aşağıdaki paragrafı akademik Türkçe açısından düzenle. Anlamı ve atıfları değiştirme. Yeni bilgi ekleme. Anlatım bozukluklarını ve tekrarları gider. Yalnızca düzeltilmiş metni ver.” Bu istemde görev, sınırlar ve çıktı biçimi açıkça tanımlanmıştır.
Kullanıcı isteminde yapılan yaygın hatalar
Aşırı genel ifadeler kullanmak: “Bunu düzelt.” Bu tür bir istemde neyin ve hangi ölçüte göre düzeltileceği belirsizdir.
Çelişkili talepler vermek: “Çok ayrıntılı yaz ancak iki cümleyi geçmesin.” Bu iki talimat birbirini sınırlandırabilir.
Bağlam vermemek: “Bir rapor hazırla.” Raporun konusu, amacı ve hedef kitlesi belirtilmemiştir.
Çok fazla görevi tek istemde toplamak: Bir isteme çok sayıda bağımsız görev eklemek, bazı talimatların gözden kaçmasına neden olabilir. Karmaşık görevlerde prompt zincirleme kullanılabilir.
Kaynak doğruluğunu varsaymak: “Kaynak ekle” demek, verilen kaynakların otomatik olarak doğru olacağını garanti etmez. Özellikle akademik içeriklerde kaynaklar ayrıca kontrol edilmelidir.
Avantajları
- Kullanıcının modelle doğrudan iletişim kurmasını sağlar.
- Çok farklı görevlerin tek arayüzden gerçekleştirilmesine olanak tanır.
- Yanıtın hedefe ve kullanıcı ihtiyacına göre özelleştirilmesini sağlar.
- Doğru tasarlandığında çıktı kalitesini artırır.
- Aynı modelin farklı amaçlarla kullanılmasını mümkün kılar.
Sınırlılıkları
- Belirsiz istemler düşük kaliteli çıktılara yol açabilir.
- Model, kullanıcının belirtmediği amacı yanlış tahmin edebilir.
- Uzun veya çelişkili istemlerde bazı talimatlar gözden kaçabilir.
- İyi yazılmış bir istem bile doğruluğu tamamen garanti etmez.
- Modelin bilgi ve güvenlik sınırları kullanıcı istemiyle aşılamaz.
Özet
User Prompt veya Kullanıcı İstemi, kullanıcının bir yapay zekâ sistemine gönderdiği görev, soru veya talimattır. Modelin üreteceği yanıt; istemin açıklığına, kapsamına, bağlamına ve çıktı koşullarına bağlı olarak değişebilir. Etkili bir kullanıcı istemi; görevi, hedef kitleyi, kapsamı, kısıtlamaları ve çıktı formatını açıkça belirtir. Kullanıcı istemleri, sistem ve geliştirici talimatlarına bağlı olarak çalışır ve yapay zekâ ile insan arasındaki temel etkileşim aracını oluşturur.
İlgili Kavramlar: Prompt, System Prompt, Developer Prompt, Prompt Engineering, Prompt Design, Prompt Structure, Context, Constraint, Output Format, Large Language Model
Kaynakça
Brown, T. B., Mann, B., Ryder, N., Subbiah, M., Kaplan, J., Dhariwal, P., et al. (2020). Language models are few-shot learners. Advances in Neural Information Processing Systems, 33, 1877–1921.
Liu, P., Yuan, W., Fu, J., Jiang, Z., Hayashi, H., & Neubig, G. (2023). Pre-train, prompt, and predict: A systematic survey of prompting methods in natural language processing. ACM Computing Surveys, 55(9), 1–35.
White, J., Fu, Q., Hays, S., Sandborn, M., Olea, C., Gilbert, H., et al. (2023). A prompt pattern catalog to enhance prompt engineering with ChatGPT. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2302.11382
Yorumlar (0)